Vegan beslenmenin sağlığa olumlu etkileri arasında; düşük vücut kütle endeksi(BMI), düşük HDL olmayan kolesterol ve düşük kan şekeri seyri sayılabilir. Yani vegan beslenenlerin iskemik kalp hastalığı riski, tip 2 diyabet riski ve tüm kanser türleri için riski, omnivor beslenenlere kıyasla düşüktür ancak kemik kırığı riski ve beyin kanaması riski daha yüksek olabilmektedir. Bunların tespit edildiği yetişkin veganlarla yapılmış birçok çalışma görüldüğü üzere mevcuttur ancak yaşamın 1. gününden itibaren vegan beslenen bebeklerin/çocuklarların metabolik durumlarına ilişkin çalışmaların sayısı maalesef fazla değildir.

Vegan beslenme, özellikle Batı toplumlarında popülerlik kazanmıştır ve kazanmaya devam etmektedir. Vegan annelerden doğan bebeklerin sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Bu tip beslenen bireyler için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Aşağıda ele alınmış olan 40 Findlandiyalı çocukla yapılmış kesitsel çalışma tam da bu konuya yoğunlaşmıştır. Çalışma çocuklara 6 yaşına gelene kadar beslenme uzmanlarınca ayrıntılı planlanmış ve standardize edilmiş, ücretsiz yemek sunan Finlandiya anaokulunda gerçekleştirilmiştir.

Hepçil beslenen 24 çocuk, vejetaryen beslenen 10 çocuk ve vegan beslenen 6 çocuğun incelendiği çalışma çocukların metabolik seviyelerindeki ve mikro ve makro besin öğelerinin girdiği metabolik yolaklardaki farklılıkları ortaya çıkarmak için yapılmıştır. Katılımcı vegan çocuklar, yaşamın ilk gününden itibaren vegan annelerce emziriliş ve ek besin döneminde de vegan beslenmeye uygun şekilde beslenmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 3,5’dir. Tüm katılımcılar Fin kökenlidir ve yapılan anketlere göre kullandıkları sistematik bir ilaç olmaksızın sağlıklı oldukları kaydedilmiştir. Her katılımcının uzmanlarca belirlenen metabolik belirteçleri incelenmiştir. Bu incelemeler göre aşağıdaki saptamalar yapılmıştır:

Vegan katılımcıların, omnivor katılımcılara kıyasla daha düşük protein ve doymuş yağ alımına ve daha yüksek tekli ve çoklu doymamış yağ alımına sahip oldukları çalışma sonucunda saptanmıştır. Bu bulgular önceki çalışmaların sonuçları ile denktir.

Sağlıklı beslenme için tüketimi önemli linoleik asit ve alfa-linolenik asit tüketimi yine omnivor beslenenlere kıyasla vegan çocuklarda daha fazladır. Lif ve folat tüketimi beklendiği üzere sebze tüketimi daha ağırlıklı olan veganlarda daha fazla olarak bulunmuştur. Vegan katılımcılar B12 ile zenginleştirilmiş içecekler ve tahıl gevrekleri ve  B12 takviyeleri tükettiği için katılımcı grupların B12 seviyeleri birbirine yakın olarak belirlenmiştir.

İncelenen biyobelirteçler sonucunda vegan çocukların Total serum, HDL ve LDL kolesterol seviyeleri belirgin derecede düşük olarak bulunmuştur. Çoklu doymamış yağ tüketimi yüksek olan çocukların, DHA(dokozahekzaenoik n-3) seviyeleri hepçillere kıyasla daha düşük olarak saptanmıştır. Ayrıca yağ metabolizması omnivor ve vegan çocukların birbirinden tamamen farklı olduğu görülmüştür. Omnivorlara kıyasla A ve D vitamini seviyeleri de düşük bulunmuştur. A ve D vitaminleri yağda depolanan mikro besinlerdir. Bu iki vitaminin vegan çocuklarda önemli ölçüde düşük görülmesi çocuklarda vegan beslenme düzenlenirken, yağda depolanan vitaminler için ayrıca özen gösterilmesi gerektiğine dikkat çekmektedir. Daha önce yetişkin veganlarla yapılmış olan çalışmalarda endişe uyandıran B12, çinko ve demir seviyeleri bu çalışmadaki vegan çocuklarda normal olarak saptanmıştır. Hatta çalışmadaki hepçil katılımcılardan daha yüksek olarak bulunmuştur.

Kolesterol seviyelerindeki düşüklük çok yaygın görülen kalp-damar hastalıkları açısından koruyucudur. Ancak vitamin/mineral eksiklikleri uygun kaynaklarla desteklenmeli. Eğer besinsel desteklenemiyorsa takviye yolla alınmalıdır. D vitamininin besinsel yolla karşılanması oldukça zor olduğu için takviye şekilde kullanılması mantıklı bir yol olabilir. Ancak vegan D vitamini takviyesi seçerken, emilim oranı en yüksek olanın seçilmesine özen gösterilmelidir. Çünkü çalışmaya katılan vegan katılımcılar zaten düzenli D vitamini takviyesi kullanmaktadır.

Mevcut düşüklük kullanılan D vitamini takviyesinin emilim oranının düşük olması ile ilişkilendirilebilir. A vitamini ve DHA görme işleviyle ilişkili iki bileşendir ve vegan beslenen çocukların beslenmesinde bu iki bileşenin vegan kaynaklarına yer vermeleri önemlidir. Bu çalışma sonuçlarına göre çocuklarda vegan beslenmenin metabolizmada olumlu değişikler oluşturduğu ancak olası olumsuzluklara karşı gerekli tamamlamaların yapılması gerektiğini görebiliyoruz. Bu çalışma ışığında yaşamın ilk gününden itibaren vegan tarzı beslenmeyi hayatına oturtmuş olan bir bireyde, yağ/kolesterol ve yağ /kolesterolle ilişkili olan metabolik yolakların hepçil beslenenlere kıyasla farklı olduğu net olarak anlaşılmaktadır. Bu farklılığın olumlu ve olumsuz getirileri hakkında daha fazla çalışma yapılarak vegan tarzı beslenmeyi benimseyen bireylere koruyucu değişiklikler önerilmelidir. Aşağıda A vitamininin ve DHA’nın bazı vegan kaynaklarını sıraladık. Vegan çocukların beslenmesine mutlaka bunlardan eklemesini öneriyoruz.

A vitamini: Havuç, kayısı, ıspanak, pazı, kavun

DHA: Keten tohumu, ceviz, semizotu

Kavunlu Smootie

  • Çeyrek Kavun
  • 2 çorba kaşığı keten tohumu
  • 1 su bardağı Hindistan cevizi sütü
  • 1 yemek kaşığı kabak çekirdeği içi

Cevizli Semizotu Salatası

  • Yarım demet semizotu
  • 4 adet ceviz içi
  • 2 adet domates
  • 2 adet salatalık
  • 3 yemek kaşığı haşlanmış nohut
  • 1 yemek kaşığı keten tohumu

KAYNAKLAR

Appleby PN, Key TJ (2016) The long-term health of vegetarians and vegans.

Proc Nutr Soc (75): 287 – 293

Hovinev T, Korkalo L, Freese R, Skaffari E, Isohanni P (2021) Vegan diet reshapes metabolism and affects essential nutrient levels in children. EMBO Molecular Medicine

Maruvada P, Stover PJ, Mason JB, Bailey RL, Davis CD, Field MS, Finnell RH, Garza C, Green R, Gueant J-L et al (2020) Knowledge gaps in

Sosyal medyada paylaş

Yaren Koşar

Sağlığın sadece insanla ve vücutla sınırlı kalmaması gerektiğine; insana, dünyaya ve evrene yayılması gerektiğine inanan bir sağlık çalışanı. Ankara Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik lisansını tamamladı. Olimpic Jimnastik Kulübü’nde bir süre çalıştıktan sonra Manisa'da özel bir hastanede klinik olarak çalışmaya devam ediyor. Beslenme, spor, sağlık ve pozitif yaşam konularında okuyor ve araştırıyor.
Published On: Temmuz 18th, 2021Categories: Beslenme, Bilim0 Yorum

Leave A Comment