Dünya’nın düşük atmosferindeki kasırgalar; boyutları, güçlü sarmal rüzgârlar ve yoğun yağışlar nedeniyle yıkıma yol açar. Bununla birlikte daha önce Dünya’nın üst atmosferinde kasırgalara benzeyen bozulmalar tespit edilmemiştir. Daha önceleri hem Mars’ta, Satürn’de ve Jüpiter’de hem de Güneş’in atmosferinin derinliklerinde fırtına benzeri gaz hareketleri meydana geldiği tespit edilmişti ancak geçmişte ne Dünya’nın ne de Güneş sistemindeki başka bir gezegenin atmosferinin üst katmanlarında herhangi bir fırtına gözlemlenmemişti.

Bir kasırga açıkça güçlü enerji ve toplu taşıma ile ilişkilidir, bu nedenle Dünya’nın üst atmosferindeki bir kasırga şiddetli olmalı ve güneş rüzgârı/manyetosfer enerjisini ve momentumunu Dünya’nın iyonosferine verimli bir şekilde aktarmalıdır. Manyetik yeniden bağlanma ve Kelvin–Helmholtz (KH) kararsızlığının güneş rüzgâr enerjisini manyetosfer–iyonosfer sistemine bağlamak için en önemli ve temel süreçler olduğu, benzer bağlamaların da diğer astrofiziksel, uzay ve laboratuvar plazmalarında meydana geldiği iyi bilinmektedir.

Güneye doğru bir gezegenler arası manyetik alan için manyetik yeniden bağlanma düşük enlemde gerçekleşir ve doğrudan güneş rüzgâr enerjisini ve plazmayı manyetosfere getirir. Kuzeye doğru bir gezegenler arası manyetik alan koşulu altındaki manyetik yeniden bağlanma küçük bir yüksek enlem bölgesi ile sınırlıdır ve güneş rüzgârı yoğunluğu ile hızı yüksek olduğunda güneş rüzgâr enerjisini ve plazmayı manyetosfere getirmede KH kararsızlığı önemli hâle gelir. Genel olarak jeomanyetik aktivite son derece sessiz olduğunda (örneğin, çok düşük güneş rüzgar yoğunluğu ve hızı ile güçlü bir şekilde kuzeye doğru uzun bir süre boyunca) güneş rüzgâr enerjisinin ve plazmanın manyetosfere ve iyonosfere aktarılmasının çok zayıf olduğuna inanılmaktadır.

Geçtiğimiz günlerde düşük güneş aktivitesi ile düşük jeomanyetik aktivite sebebiyle polar iyonosfer ve manyetosferde uzun süren bir “uzay kasırgası” raporlandı. Bu kasırga kesintili ve güçlü dairesel yatay plazma akışına ama neredeyse sıfır akış merkezine sahip ve yoğun, yukarı yönlü bir manyetik alanla hizalanmış akımlarla ilişkilendirilmiş güçlü elektron çökelmesinin neden olduğu tesadüfi siklon şeklindeki bir aurora olduğunu gösterdi.

Kasırganın, Kuzey Kutup iyonosferinde, güneş rüzgârı/manyetosfer enerjisini ve momentumunu kuzeye doğru birkaç saatlik bir süre boyunca iyonosferde biriktiren ve çok düşük güneş rüzgârı yoğunluğuna ve hızına sahip olan uzun ömürlü, büyük ve enerjik bir uzay kasırgası gözlemlendi. Gözlemler ve simülasyonlar sonucunda, National Natural Science Foundation of China tarafından yayımlanan raporda uzay kasırgasının Kuzey Kutbu’nun üstünde meydana gelmiş olduğu söylendi. Yaklaşık 1.000 kilometre genişliğinde bir alanda meydana gelen fırtına sırasında yüksek miktarda plazma sekiz saat boyunca saat yönünün tersinde dönmüş ve bu esnada yeryüzüne elektronlar yağarak gerçekleştirildiği yazılmış.

Yeryüzündeki fırtınaların yüksek miktarda enerji içerdiğini, bu uzay fırtınalarının sebebinin de güneş rüzgârından atmosferin üst katmanlarına aktarılan yüksek miktarda enerji ile ilgili olduğu söyleniyor.


Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi edinmek için:

Zhang, Q., Zhang, Y., Wang, C., Oksavik, K., Lyons, L., & Lockwood, M. et al. (2021). A space hurricane over the Earth’s polar ionosphere. Nature Communications, 12(1). doi: 10.1038/s41467-021-21459-y

 

 

İlginizi Çekebilir: Hepimiz Yıldız Tozuyuz

Sosyal medyada paylaş

Duygu Akkoç

Mühendislik okur, yarınlar için umutludur. İki çiçeğe annelik yapar. Mutsuz sonlu kısa öyküler yazar. Basılmamış karlara basar. Dinlenmek için sırtını sanata yaslar.
Published On: Mayıs 27th, 2021Categories: Bilim0 Yorum

Leave A Comment