Faydacı Etik Perspektiften Kürtaj Meselesi

Faydacı etik, bir canlının acı veya haz duyup duymamasına bağlı olarak onu bir değer olarak görür. Yani acı veya haz duymayan bir canlının mutluluğundan söz etmek mümkün değildir. Bu da canlının bilinçli olup olmamasıyla ilgilidir. Yani hayvanlar ve düşünebilen hayvan olan insanlar bilinçli varlıklar olduğu için faydacı etik açısından birer değerdir ve her biri birbirine eşittir. Bu yüzden faydacı etik, her zaman şunu öngörür: “En fazla sayıda kişinin mutluluğu ahlaki açıdan doğru/iyi olandır.” Her canlı eşit birimde değerli sayıldığı için her zaman çoğunluğun mutluluğu gözetilir.

Böyle bir ahlaki perspektifte kürtajı değerlendirmek tabi ki de kürtaj uygulandıktan sonra elde edilen mutluluğun mu daha büyük olduğuna yoksa doğumdan sonra elde edilen mutluluğun mu daha büyük olduğuna bağlı olarak değişir. Elbette ki çocuk doğmadan, onun nasıl biri olacağını ve topluma ne kadar zararlı veya yararlı bir birey olacağını öngörmek mümkün değildir. Bütün bunları bilebilseydik, bir faydacı olarak çocuğun doğmasının mı doğmamasının mı daha ahlaki bir davranış olacağına karar verebilirdik. Çünkü her zaman en fazla sayıda kişinin mutluluğu gözetilmelidir.

Faydacı bir düşünüşten bakıldığında kürtajın savunması şu şekilde yapılabilir: Anne karnındaki fetüs 18. haftaya kadar bilinç sahibi bir birey olmadığından onun bir değer olarak görülmesi mümkün değildir. Çünkü herhangi bir şeyden haz ya da acı duymaz. Bu da onun bilinçsiz bir varlık olduğunu gösterir. Yani yaşama ya da yaşamama isteği duyması mümkün değildir. Bu yüzden de bu zamana kadar fetüs herhangi bir birim olmadığından, kürtajın ahlaki bir davranış olup olmadığını anlamak için bu durumdan kaç kişinin mutluluğunun sağlanacağına bakmak gerekir. Kadının, herhangi bir sebepten dolayı kürtaj olmak istemesi eğer onun mutluluğunu sağlayacak bir durumsa ahlaki olan davranış budur. Buna bağlı olarak her canlının eşit olduğunu söyleyen faydacılığa göre babanın, yakın çevrenin vb. de mutluluğu önemlidir. Çünkü her bilinçli canlı eşit birimdedir. Yani her ne kadar, kadın kürtaja en yakın kişi de olsa, bundan en çok etkilenecek kişi de olsa faydacılık onun daha çok birimde kişinin mutluluğunu gözetmesi gerektiğini söyler.

Bununla birlikte kürtaja sadece kadın ve çocuk arasındaki ilişki bağlamında bakacak olursak, kürtajın istenme durumları zaten kadının bu noktada mutluluğunu sağlayacağı için etik bir davranıştır. Kürtajın uygulandığı an her ne kadar kadın için acı verici bir şey gibi nitelendirilse de, ileriye dönük bakıldığında bunun vereceği hazzın daha büyük olduğu görülebilir. Kendini çocuk bakımına hazır hissetmeyen ama sanki birinin öldürüyormuş gibi hisseden bir kadın, faydacı etik sayesinde şu şekilde daha fazla birimde mutluluğun sağlandığı konusunda kendini ikna edebilir: Örneğin bu çocuğu doğurdum; fakat ona yeterli sevgiyi ve ilgiyi gösteremiyorum. Ekonomik açıdan ona birçok imkanı sunamıyorum. Bu yüzden çocuğum çevreye zararlı bir birey olabilir ve çok sayıda insanın acı duymasına neden olabilir. Şimdi bir canlı olarak düşündüğüm bebeğimin mutluluğu için onun yaşamasını sağlamak bana haz verecek olabilir; fakat onun doğumundan meydana gelecek haz, benim yetersizliklerim yüzünden daha çok birimde acıya neden olabilir. Bu temellendirmeler kadının herhangi bir sebepten doğum yapmayı istememesinde de geçerlidir.

Zaten faydacılık, her ne kadar her canlının eşit birimde görüldüğünü de söylese, 5 yaşında bir çocuk ile 35 yaşında bir yetişkinin yetkinlikleri ve potansiyelleri de farklıdır. Yani 5 yaşındaki çocuğun belli noktalara kadar bilinci oluştuğundan bu konular dışında acı ya da haz duyacağını öngörmesi mümkün değildir. Fetüs halinde bir bebeğin de her ne kadar 6. aydan sonra ilkel düzeyde bir bilincinin olduğu bilinse de, gebeliğin son dönemlerine kadar bile onun karmaşık zihinsel kapasitelere sahip olmadığını görüyoruz. Yani fetüsün haz ya da acı duyabildiğini öngörsek bile bu, yaşam bilinci geliştirebildiğini söylemek için yeterli değildir. Bu yüzden de yaşam hakkının temellendirilebilmesi açısından yeterli bir argüman değildir.

Faydacı etik açısından kürtaj savunulabildiği gibi, kürtajın ahlaki bir davranış olmadığına yönelik argümanlar da ortaya atılabilir. En fazla birimde mutluluğu elde etmenin etik kabul edildiği bir felsefede, ileriye dönük net bir öngörü yapılamayacağından her iki argümanı da bir şekilde temellendirmek mümkündür.

Bununla birlikte günümüzde kürtaja toplumsal açıdan yaklaşıldığında olumsuz bir yerde olduğu görülmektedir. Peki faydacı etiğin ne olduğunu bilmeyen bir kadın kürtaj hakkını nasıl savunabilir? Şüphesiz ki kürtaj olmak isteyen bir kadın bunu herhangi bir sebebe dayandırmadan da gerçekleştirebilir. Toplumun kadın üzerindeki baskısı faydacı etikten bakıldığında daha fazla sayıda birimin mutluluğu sağlandığı için kürtajı yanlış bulabilir. Fakat toplumun kadın üzerindeki baskısının yapay bir şey olduğu unutulmamalıdır.

Beste Begüm Yigit
Beste Begüm Yigit
Ege Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nden taze mezun. Ent Dergi'de yazar ve Yaşam Kategorisi editörü. Kendini tanımlamayı ve kimliği reddeden biri. Hayvan sömürüsüne karşı. Kadın, LGBTİ+ ve azınlıklar konusunda aktivist. Analog makinelere, tiyatroya ve bağımsız sinemaya ilgili. Çoğunlukla okur kimi zaman yazar.

Rastgele Yazılar

Pandemi Gölgesinde Hak Ve Adalet Arayışları

Pandemi, depremler, doğa olayları ve daha fazlası 2020’nin öne çıkan önemli olayları olurken Türkiye’nin gündemi yaşananlara rağmen değişmiyor, yeni hak ve adalet...

Koronavirüs Salgınında Seks İşçileri

Haber: Maya OppenheimÇevirmen: Ezgi Şahin Kampanyalar seks işçilerinin parasız bırakıldığını ve koronavirüs salgını sırasında gelirleri için mücadele ederken...

Doğaya Kelepçe Takılmaz

Sizce kişi hangi suçu işlerse devlet eliyle kazığa çıplak bağlanıp yakılmayı ve buna ailesinin tanık edilmesini hak edecektir? Ya...

Otoriter Rejimlerin Korkusu İnternet Erişimi ve Netblocks Raporu

Bireylerin görüş ve düşüncelerini dile getirebildiği en geniş ortam kuşkusuz internettir. İnterneti zararlı ve sakıncalı bulan otoriteler belirli dönemlerde erişim...

İlgili Makaleler

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz